رسانه و خانواده

رسانه و خانواده shia+muslim                   
در این شماره، ضمن بررسی چگونگی و میزان تاثیرگذاری رسانه بر خانواده و تغییر و تحولات درونی آن، بر این نکته تاکید می‌کنیم که اگرچه، امروزه امپراتوری رسانه ای غرب سعی در استحاله فرهنگی خانواده در جوامع هدف و تبدیل الگوی درونی آن به الگوی مورد نظر را دارد، اما در صورت به کارگیری درست از این ابزار یعنی رسانه توسط نیروها ارزشی، این امکان وجود دارد که معادله فوق، تغییر کرده و این بار فرهنگ و تمدن اسلامی در اصلی‌ترین لایه‎های اجتماعی غرب، نفوذ کرده و تاثیرگذار باشد.

بسم الله الرحمن الرحیم

خانواده هسته اصلی و اولیه هر جامعه و به تبع آن یک فرهنگ و تمدن را تشکیل می‎دهد؛ از این رو هرگونه تغییر در بافت فرهنگی درون خانوده اعم از مثبت و منفی می‎تواند پس از مدت زمان اندکی در ارتقاء و یا نزول فرهنگ کلان جامعه، موثر باشد. خانواده يك نهاد اجتماعي اصلي و مهم است. اين نهاد كاركردهاي متعدد و مهمي دارد كه اگر آنها تضعيف شوند، بنيان خانواده از دست رفته و فرهنگ، عقايد، دين و ارزشهاي اخلاقي سست شده و سنتها و آداب از ميان مي‌روند.

 جامعه شناسان، خانواده را به يك هسته سخت تشبيه مي‌كنند كه به سختي مي‌شكند؛ از این رو، در جوامعي كه ميان فرهنگ خانوده و فرهنگ حاكم بر جامعه تضاد وجود داشته‎باشد، افراد سعي مي‌كنند فرهنگ مطلوب خود را در محيط خانوده حفظ کرده و آنرا از دستبرد فرهنگ حاكم بر جامعه محفوظ نگاه دارند.

در این میان گسترش تکنولوژی باعث گردیده است که رسانه به عامل به تعبیری نفوذی  نهادهاي بيرون از خانواده در حریم خصوصی خانواده تبدیل شده است؛ از این رو می‎توان گفت رسانه‎ها و به ويژه تلويزيون نماينده بيرون خانواده در درون خانواده می‎باشند.

با توجه به مطالب فوق باید گفت اگر رسانه‌ در خدمت خانواده بوده و متناسب با فرهنگ صحیح، فعالیت نماید، می تواند در بالا بردن فهم افراد خانواده از دين، معنويت و سبک صحیح زندگی مؤثر باشد؛ اما اگر فرهنگ حاكم بر رسانه با فرهنگ خانواده در تضاد باشد، خانواده با آسیب‎های جبران ناپذیری مواجه خواهد شد.

مطالعه و تحقيقات صورت گرفته نشان از این مهم دارد که با گسترش فعالیت‎های امپراتوری رسانه‎ای حاکم در سطح جهان، رسانه‌هاي غربي سعی در نفوذ در كانون خانواده‎ مخصوصا در کشورهای در حال توسعه و بالاخص جوامع مذهبی داشته و حتی در مواردی توانسته‎اند از طريق ماهواره و اينترنت به حاکمیت مورد نظر خود در خانواده‌ها دست یابند.

آنها مخصوصا در مواجه با خانواد‎های مسلمان سعی می‎کنند با ترويج ارزشهاي متضاد با فرهنگ اسلامي بنياد خانواده را در معرض خطر قرار دهند زیرا دریافته‎اند که  حفظ ارزشهاي ديني محتاج تحكيم اساس خانواده بوده و سست شدن خانواده اساس و پایه سست شدن فرهنگ دینی و اسلامی در سطوح کلان جامعه می‎باشد.
«هربرت شيلر» استاد دانشگاه كاليفرنيا مي‏نويسد واژه «امپرياليسم فرهنگي» نشان دهنده نوعي نفوذ اجتماعي است كه از طريق آن، كشوري اساس تصورات، ارزش ها، معلومات و هنجارهاي رفتاري و همچنين روش زندگي خود را به كشورهاي ديگر تحميل مي‏كند. بنابراين رسانه‏هاي مدرن بهترين وسيله در فرايند تضعيف كانون خانواده و به تبع آن ایجاد دگرگونی در یک فرهنگ می‎باشند

در توضیح باید گفت رسانه‏هاي مدرن بر دو وجه ايجابي و سلبي عمل مي‏كنند. از حيث ايجابي، به توسعه و گسترش جهاني لايه‏هاي بنيادين انديشه ها و ارزش هاي تمدن غرب (مثل عقلانيت و ارزش هاي سكولاريستي) اقدام کرده و از حيث سلبي، به تحقير و تخريب ارزش ها و انديشه هاي اسلامي و ديني مي‏پردازند(لازم به ذکر است این روش، یکی از اصلی‎ترین راه‎های تاثیرگذاری رسانه‎ای و انجام عملیات روانی می‎باشد و عکس آن، می‎تواند مورد استفاده فعالان رسانه‎ای کشورهای اسلامی برای تاثیر بر جوامع غربی، قرار گیرد یعنی فعالان رسانه‎ای کشورهای اسلامی باید ضمن بی‎پایه و اساس نشان دادن ارزش‎های مادی غرب، به معرفی الگوی جایگزین یعنی اسلام اقدام نمایند )

ويژگي بعدي اين نوع رسانه‏ها، پيدايش افرادي است كه بيشترين وقت مفيد زندگي خود را صرف استفاده از آن می‎کنند. شايد از همين روست كه، دغدغه اصلي «جان تيلورگاتو» (gohn Taylor Gatoo) دانش آموزاني است كه بيش از حد به رسانه‏اي همچون تلويزيون تماشا می‎پردازند. وي معتقد است كودكان و دانش آموزاني كه به اين رسانه معتاد مي‏شوند، غالباً مسئوليت پذير نيستند؛ دائم بايد به آنها تذكر داد و از آنها مراقبت نمود. اين كودكان نسبت به يكديگر، بدخواه و مغرض هستند، بيشتر اوقات در دلتنگي و بي‏حوصلي غرقند. آنها فاقد هرگونه هدف پايدار و ثابت هستند بگونه‏اي كه به نظر مي‏رسد اين كودكان با دنياي مجازي سر و كار دارند و با جهان واقعي سر و كار ندارند.

بسياري از صاحب نظران بر این اعتقادند که با توجه به استعداد شگرفي كه ماهواره‏هاي مورد نظر براي برقراري ارتباط مستقيم با آحاد جامعه خصوصا خانواده ها داشته‎اند، اين رسانه‏ها فقط سبب گسترش و تكامل وسايل ارتباطي موجود نيستند، بلكه نوعي جهش ارتباطي ارزيابي مي‏شوند كه منجر به تجديد ساختهاي اجتماعي جامعه هدف به شيوه غرب خواهند شد. به این معنا که به تدریج روابط درونی خانواده مانند روابط والدین و فرزندان و حتی همسران را نیز تحت تاثیر مستقیم قرار می‎دهند تا جایی که بر ادبیات متدوال و درونی خانواده نیز موثر واقع می‎شوند و همچنین می‎توانند با تاثیرگذاری مستقیم بر مدیریت زمان مخاطبان خود، آنها را با خود همراه ساخته و حتی بر پنهان ترین لایه‎های شخصیتی آنها، تاثیر بگذارند.

به عنوان نمونه نتايج تحقيقات يونسكو نشان داده است كه بيشترين مخاطبان تلويزيون و برنامه‏هاي پخش شده از آن در سراسر دنيا كودكان، نوجوانان و جوانان هستند كه به مقتضاي سن خود بالاترين ضريب تأثيرپذيري را نيز دارا مي باشند. اين تحقيقات حاكي است كه هر كودك در طول دوازده سال تحصيلي خود بيش از شش هزار ساعت وقت صرف تماشاي تلويزيون مي‏كند كه با در نظر گرفتن تعطيلات فصلي تقريباً معادل زماني است كه هر بچه در مدرسه به تحصيل اشتغال دارد.

زمانی که آمار فوق را در کنار نوع محتوای ارائه شده به مخاطبان اصلی یعنی کودکان، نوجوانان و جوانان، قرار می‎دهیم، عمق فاجعه بیشتر نمایان می‎گردد.

 زیرا  در چنين شرايطي رسانه‏ هاي غربي قادر هستند بدون هيچ گونه فيلتر و كنترل، توليدات فرهنگي خود كه اغلب با تمسك و سوء استفاده از نيازهاي غريزي و عاطفي نسل جوان همراه می‎باشد بدون هیچ دغدغه ای دسترس خانواده‏ها قرار دهند و بدین‎وسیله، به استحاله فرهنگی خانواده که سر منشاء دگرگونی فرهنگی جامعه می‎باشد، مبادرت نمایند.

در پایان باید گفت اين تصور كه قدرتهاي بزرگ تنها در جهت اهداف انسان دوستانه و فرهنگي اقدام به سرمايه گذاري‎هاي عظيم در گسترش رسانه‎های مختلف و در دسترس قرار دادن نموده‎اند، تنها مي‏تواند نشانگر عدم شناخت ماهيت قدرت‎هاي جهان باشد. در دنيايي كه حتي تبادل گندم و نان در آن با اهداف مختلف اقتصادی ، فرهنگی و حتی دیپلماتیک همراه است، چگونه می‎توان انتظار داشت که تكنولوژي‎های فوق مدرن رسانه‎ای، بدون هیچ گونه غرض و هدفی، به ارائه اطلاعات بپردازد؟!؛ بدين ترتيب اين سؤال اساسي به ذهن متبادر مي‏شود كه امپراتوری رسانه‎ای امروز در ارائه خدمات خود،  چه منافعی را دنبال می‎کند ؟ منافع تجاري؟ فرهنگي؟ اقتصادي؟ سياسي و....

در پاسخ به این سوالات باید گفت تمامی موارد فوق و حتی اهدافی بالاتر، مسیر اصلی فعالیت‎های رسانه‎ای را تشکیل می‎دهد که در نوشتارهای آتی، به تفصیل به آنها اشاره خواهد شد.

ادامه دارد.....

کلید واژه های مطلب: رسانه   Ùˆ   Ø®Ø§Ù†ÙˆØ§Ø¯Ù‡   shia   muslim   

نظرات

فقط اعضای سایت قادر به استفاده از بخش نظرات هستند.